گزارش اختصاصی؛آب همدان: سرمایهگذاری برای پایداری، هزینه برای عبور از بحران
هفته دولت برای شرکت آب و فاضلاب استان همدان در شرایطی سپری شد که «آب» دیگر صرفاً یک موضوع خدماتی نیست؛ به یکی از مهمترین مسائل اقتصادی و زیرساختی استان تبدیل شده است.
به گزارش خبرنگار دید روز، هفته دولت برای شرکت آب و فاضلاب استان همدان در شرایطی سپری شد که «آب» دیگر صرفاً یک موضوع خدماتی نیست، به یکی از مهمترین مسائل اقتصادی و زیرساختی استان تبدیل شده است. کاهش منابع آبی، افزایش هزینههای تأمین و انتقال آب، فرسودگی بخشی از شبکهها، توسعه شهرها و پروژههای مسکن و ضرورت گسترش خدمات فاضلاب، مجموعهای از مطالبات را پیش روی آبفا قرار داده که پاسخ به آنها نیازمند سرمایهگذاری مستمر است.
در چنین شرایطی، عملکرد آبفا در هفته دولت را باید فراتر از افتتاح چند پروژه دید. این پروژهها بخشی از سرمایهگذاری برای حفظ زیرساختی است که مستقیماً با زندگی مردم، تولید، صنعت، کشاورزی و حتی توسعه شهرها ارتباط دارد.
همزمان با هفته دولت، ۱۴ پروژه آب و فاضلاب در استان همدان به بهرهبرداری رسید. در بخش روستایی نیز طرحهایی با اعتبار بیش از ۶۱۲ میلیارد ریال اجرا شد که با احداث مخازن، خطوط انتقال، تجهیزات تأمین آب و اصلاح شبکه، بخشی از مشکلات مناطق روستایی را هدف قرار داده است.
اما پشت این اعداد، واقعیتی مهمتر وجود دارد؛ هزینه تأمین آب پایدار روزبهروز افزایش پیدا میکند و آبفا باید همزمان منابع مالی مورد نیاز برای توسعه شبکه، نگهداری تأسیسات و اجرای پروژههای جدید را تأمین کند.
آبفا زیر بار سنگین پروژهها
یکی از مهمترین بخشهای فعالیت آبفا در سال جاری، تأمین زیرساخت پروژههای نهضت ملی مسکن است. توسعه مسکن بدون آب و فاضلاب عملاً امکانپذیر نیست و به همین دلیل آبفا باید همزمان با پیشرفت ساختمانها، شبکههای خدماتی را نیز ایجاد کند.
در استان همدان حدود ۸۰۰ میلیارد تومان قرارداد برای اجرای شبکههای آب و فاضلاب پروژههای نهضت ملی مسکن منعقد شده است؛ رقمی که نشان میدهد توسعه مسکن، خود به یکی از پروژههای بزرگ زیرساختی آبفا تبدیل شده است.
از سوی دیگر، اصلاح شبکه موجود نیز به سرمایهگذاری نیاز دارد. برای اصلاح شش کیلومتر از شبکه توزیع آب شهر همدان، پروژهای با اعتبار ۶۹۰ میلیارد ریال آغاز شده که هدف آن مدیریت فشار، کاهش شکستگی و افزایش پایداری شبکه عنوان شده است.
این ارقام نشان میدهد آبفا عملاً در دو جبهه فعالیت میکند؛ یک جبهه توسعه شبکه برای جمعیت و پروژههای جدید و جبهه دیگر نوسازی و اصلاح زیرساختهایی که سالهاست در حال استفاده هستند.
در چنین شرایطی، تأمین منابع مالی اهمیت دوچندان دارد؛ زیرا پروژههای آب و فاضلاب از آن دسته طرحهایی هستند که بخش عمده هزینه آنها صرف زیرساختهای زیرزمینی و تأسیسات میشود و بازگشت اقتصادی مستقیم و سریع مانند بسیاری از پروژههای تجاری ندارند.
فاضلاب: از هزینه عمرانی تا فرصت اقتصادی
اگر آب، مسئله تأمین منابع باشد، فاضلاب میتواند بخشی از پاسخ به بحران منابع آبی باشد.
تصفیهخانه فاضلاب همدان در حال حاضر ظرفیت تولید سالانه حدود ۲۶ میلیون مترمکعب پساب را دارد و حدود ۸۵۰ کیلومتر شبکه جمعآوری فاضلاب در شهر ایجاد شده است. بخش زیادی از فاضلاب شهری به این مجموعه منتقل میشود.
این اعداد از یک ظرفیت اقتصادی مهم خبر میدهد؛ پساب دیگر نباید فقط به عنوان محصول نهایی یک تصفیهخانه دیده شود. در شرایط کمآبی، هر مترمکعب پساب تصفیهشده میتواند جایگزین بخشی از مصرف آب خام در بخشهایی مانند صنعت و فضای سبز شود.
به همین دلیل، توسعه شبکه فاضلاب و تکمیل تصفیهخانهها صرفاً یک پروژه زیستمحیطی نیست؛ بلکه میتواند بخشی از سیاست مدیریت منابع آب استان باشد.
در روستاها نیز توسعه فاضلاب اهمیت بیشتری پیدا کرده است. راهاندازی تصفیهخانههای کوچک و اجرای شبکههای جمعآوری میتواند از آلودگی منابع آب جلوگیری کند و همزمان امکان استفاده مجدد از پساب را فراهم آورد.
مسئله اصلی در این بخش، البته تأمین منابع مالی است. پروژههای فاضلاب به سرمایهگذاری سنگین نیاز دارند و هرچه اجرای آنها به تأخیر بیفتد، هزینه ساخت نیز افزایش پیدا میکند.
۵۲۰ میلیارد تومان مطالبه؛ مسئلهای فراتر از درآمد آبفا
یکی از چالشهای اقتصادی آبفا در استان، مطالبات از مشترکان است.
بر اساس آخرین آمار اعلامشده، مطالبات شرکت آب و فاضلاب استان همدان از مشترکان به حدود ۵۲۰ میلیارد تومان رسیده است.
این رقم برای یک شرکت خدماترسان که باید به صورت مستمر هزینه برق، تعمیرات، نگهداری شبکه، خرید تجهیزات، اجرای پروژه و حقوق نیروی انسانی را پرداخت کند، قابل توجه است.
از طرف دیگر، افزایش تعرفه آب نمیتواند راهکار سادهای برای جبران این فاصله باشد؛ زیرا آب یک خدمت عمومی و حیاتی است و فشار هزینهای آن مستقیماً به خانوارها منتقل میشود.
در نتیجه، مسئله اصلی آبفا ایجاد تعادل میان «تأمین مالی پایدار» و «توان پرداخت مشترکان» است.
در این میان، کاهش هدررفت آب نیز اهمیت اقتصادی پیدا میکند. آبی که به دلیل فرسودگی شبکه، شکستگی یا انشعابهای غیرمجاز از چرخه مصرف خارج میشود، در واقع منابعی است که برای تولید و انتقال آن هزینه شده اما درآمدی ایجاد نمیکند.
بنابراین اصلاح شبکه، مدیریت فشار و کاهش حوادث فقط یک اقدام فنی نیست؛ یک تصمیم اقتصادی برای کاهش هزینههای جاری شرکت و افزایش بهرهوری منابع است.
هفته دولت؛ کارنامهای که هنوز ادامه دارد
کارنامه آبفا در هفته دولت را نمیتوان فقط با تعداد پروژههای افتتاحشده سنجید. واقعیت این است که همدان در حوزه آب و فاضلاب با مجموعهای از پروژههای بزرگ و پرهزینه مواجه است که اجرای آنها به منابع مالی پایدار نیاز دارد.
از آبرسانی روستاها و اصلاح شبکههای شهری گرفته تا تأمین زیرساخت نهضت ملی مسکن و توسعه فاضلاب، همه این پروژهها یک وجه مشترک دارند: بدون سرمایهگذاری امروز، هزینه بحران در آینده چند برابر خواهد شد.
در سالهای اخیر نیز برای توسعه زیرساختهای آب و فاضلاب استان رقمهای قابل توجهی مطرح شده و استاندار همدان پیشتر نیاز این حوزه را بیش از ۸ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان اعلام کرده بود.
از سوی دیگر، آبفا باید همزمان با اجرای پروژههای جدید، هزینه نگهداری شبکه موجود را نیز تأمین کند؛ شبکهای که بدون آن حتی بهترین منابع آبی نیز نمیتواند به صورت پایدار به دست مصرفکننده برسد.
به همین دلیل، هفته دولت برای آبفا پایان یک مسیر نیست؛ بلکه یک ایستگاه در مسیر طولانی تأمین آب پایدار برای همدان است.
اگر پروژههای جدید با سرعت پیش بروند، شبکههای فرسوده اصلاح شوند، مطالبات وصول شود، مصرف مدیریت شود و پساب به عنوان یک منبع اقتصادی مورد استفاده قرار گیرد، میتوان امیدوار بود فشار بر منابع آب استان کاهش پیدا کند.
اما اگر سرمایهگذاری در این حوزه به تأخیر بیفتد، هزینههای آینده فقط به آبفا محدود نخواهد شد؛ صنعت، مسکن، کشاورزی، گردشگری و زندگی روزمره مردم نیز هزینه آن را پرداخت خواهند کرد.
آب همدان امروز بیش از هر زمان دیگری یک مسئله اقتصادی است؛ مسئلهای که حل آن از مسیر سرمایهگذاری، مدیریت مصرف و تبدیل فاضلاب به فرصت عبور میکند.
