مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان همدان:شفافیت کامل در درآمد و هزینه موقوفات همدان

به گزارش خبرنگار دیدروز، حجت الاسلام والمسلمین حاجی رضا زین العابدینی مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان همدان در دیدار با دبیر حزب مؤتلفه اسلامی همدان و تعدادی از اعضا، ضمن گرامیداشت یاد و خاطره شهدای انقلاب اسلامی اظهار کرد: امیدواریم با خدماتی که انجام می‌دهیم شرمنده شهدا نباشیم و بتوانیم راهی را که امام راحل و رهبر معظم انقلاب برای کشور ترسیم کرده‌اند به‌درستی ادامه دهیم.

وی با اشاره به جایگاه وقف در جوامع مختلف افزود: وقف تنها به دین مبین اسلام اختصاص ندارد و در بسیاری از ادیان و جوامع نیز نمونه‌هایی از آن وجود دارد. امروز حتی تعدادی از دانشگاه‌های مطرح جهان نیز از محل موقوفات و مراکز خیریه اداره می‌شوند.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان همدان با بیان اینکه سابقه وقف در اسلام به صدر اسلام بازمی‌گردد گفت: پیامبر اکرم(ص)، امیرالمؤمنین(ع) و حضرت فاطمه زهرا(س) از پیشگامان این سنت حسنه بودند و نمونه‌های ارزشمندی از وقف چاه‌ها، نخلستان‌ها و اموال مختلف در تاریخ اسلام وجود دارد.

همدان در میان استان‌های دارای ظرفیت بالای وقف

زین العابدینی با اشاره به وضعیت موقوفات استان همدان اظهار کرد: استان‌ها از نظر تعداد موقوفات، املاک وقفی و تعداد امامزادگان واجب‌التعظیم در سه طیف «الف، ب و ج» دسته‌بندی شده‌اند و همدان در حال حاضر در طیف «ب» قرار دارد و در بخش بالایی این طیف، جایگاهی در حدود رتبه‌های ۱۱ و ۱۲ کشور دارد.

وی افزود: البته با توجه به ظرفیت‌های موجود، اعتقاد داریم همدان ظرفیت حضور در میان استان‌های طیف «الف» را نیز دارد.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان همدان ادامه داد: استان همدان حدود ۲۴۰ بقعه متبرکه دارد که محل دفن امامزادگان واجب‌التعظیم هستند و بسیاری از این بزرگواران از نوادگان امام حسن مجتبی(ع)، امام سجاد(ع) و امام موسی کاظم(ع) به شمار می‌روند.

زین العابدینی با اشاره به وجود بیش از یک امامزاده در برخی بقاع متبرکه گفت: برای نمونه در امامزاده عبدالله همدان، امامزادگان عبدالله و احمد که پدر و پسر هستند، مدفون‌اند.

وی درباره بحث شجره‌نامه امامزادگان نیز اظهار کرد: تعدادی از امامزادگان دارای شجره‌نامه هستند و درباره برخی نیز اسناد مکتوب در دسترس نیست اما اصل توجه و ارادت مردم به این اماکن مقدس اهمیت ویژه‌ای دارد و بقاع متبرکه همواره محل نیایش، مناجات و پیوند مردم با معنویت بوده‌اند.

بیش از ۲ هزار موقوفه انتفاعی و ۸۰۰ موقوفه منفعتی در همدان

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان همدان با تشریح انواع موقوفات گفت: موقوفات به دو دسته «انتفاعی» و «منفعتی» تقسیم می‌شوند.

وی افزود: موقوفات انتفاعی، موقوفاتی هستند که مردم مستقیماً از عین مال وقفی استفاده می‌کنند و درآمدزایی هدف اصلی آن‌ها نیست؛ مساجد، حسینیه‌ها و برخی مدارس از جمله این موقوفات هستند.

زین العابدینی ادامه داد: در استان همدان بیش از ۲ هزار مورد مسجد، حسینیه و اماکن مشابه در قالب موقوفات انتفاعی وجود دارد.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان همدان گفت: در مقابل، موقوفات منفعتی شامل املاکی هستند که باید از محل اجاره، سرمایه‌گذاری و ایجاد درآمد، نیت واقف در آن‌ها اجرا شود.

وی افزود: حدود ۸۰۰ موقوفه منفعتی در استان همدان وجود دارد که درآمد حاصل از آن‌ها باید دقیقاً در مسیر نیت تعیین‌شده از سوی واقف هزینه شود.

وی با اشاره به تنوع نیت‌های وقفی اظهار کرد: نیت واقفان بسیار متنوع است و از کمک به درمان بیماران و دانش‌آموزان گرفته تا برگزاری مراسم مذهبی و امور اجتماعی را شامل می‌شود.

زین العابدینی تصریح کرد: برخی نیت‌ها دارای قید زمان و مکان هستند و برای نمونه واقف مشخص کرده است که مراسمی در مسجدی مشخص و در زمانی معین برگزار شود و اجرای این نیت‌ها باید با دقت کامل صورت گیرد.

نیت واقف قابل تغییر نیست

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان همدان با تأکید بر جایگاه وقف‌نامه گفت: مهم‌ترین سند در حوزه وقف، وقف‌نامه است و هیچ قانون و ضابطه‌ای نمی‌تواند برخلاف نیت واقف عمل کند.

وی افزود: زمانی که وقف با رعایت ارکان شرعی و قانونی انجام شد، اصل بر این است که دیگر قابل تغییر و تبدیل نیست و حتی خود واقف نیز پس از تحقق وقف نمی‌تواند در آن دخل و تصرف کند مگر اینکه از ابتدا در قالب شروط مشخص، اختیاراتی را پیش‌بینی کرده باشد.

وی ادامه داد: پس از تحقق وقف، مال از مالکیت شخص واقف خارج و به یک شخصیت حقوقی مستقل به نام «موقوفه» تبدیل می‌شود که دارای شناسه ملی، حساب بانکی و ساختار مالی مستقل است.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان همدان تأکید کرد: موقوفات دولتی نیستند و دولت نیز حق دخل و تصرف در اموال وقفی را ندارد.

زین العابدینی با بیان اینکه تنها در شرایطی خاص امکان تغییر شیوه اجرای نیت وجود دارد گفت: اگر اجرای دقیق نیت واقف به دلیل از بین رفتن موضوع یا مکان آن امکان‌پذیر نباشد، موضوع در مجموعه‌ای شبه‌قضایی بررسی و نزدیک‌ترین راه برای تحقق هدف واقف تعیین می‌شود.

وی افزود: در این شرایط نیز اصل بر نزدیک شدن هرچه بیشتر به نیت واقف است و هیچ‌کس نمی‌تواند به سلیقه خود وقف را تغییر دهد.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان همدان همچنین با اشاره به تقسیم‌بندی دیگر موقوفات گفت: برخی موقوفات دارای متولی هستند که از سوی واقف تعیین شده و اداره موقوفه را برعهده دارند و سازمان اوقاف بر عملکرد آن‌ها نظارت می‌کند.

زین العابدینی ادامه داد: اگر واقف متولی تعیین نکرده باشد یا متولی صلاحیت لازم را نداشته باشد، اداره اوقاف تا تعیین متولی قانونی وظیفه اداره موقوفه را برعهده خواهد داشت.

وی افزود: موقوفات از نظر مصرف نیز به دو دسته وقف عام و وقف خاص تقسیم می‌شوند؛ وقف عام برای عموم مردم و امور عمومی است اما وقف خاص برای گروه یا افراد مشخصی مانند فرزندان واقف یا خادمان یک مکان مذهبی تعیین می‌شود.

سامانه جامع اوقاف؛ رصد روزانه درآمد و هزینه موقوفات

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان همدان با تأکید بر ضرورت شفافیت مالی در حوزه وقف اظهار کرد: از سال ۱۳۹۰ سامانه جامع موقوفات و بقاع متبرکه راه‌اندازی شده و تمامی اطلاعات مربوط به املاک، درآمدها و هزینه‌ها در این سامانه ثبت می‌شود.

وی گفت: امروز امکان رصد دقیق درآمد و هزینه موقوفات وجود دارد و مشخص است هر مبلغ از چه محلی دریافت شده و در چه مسیری هزینه شده است.

زین العابدینی افزود: اطلاعات مربوط به املاک، مساحت، کاربری، مستأجران، نقل و انتقالات، پرداخت اجاره‌ها و نذورات بقاع متبرکه در این سامانه ثبت و قابل بررسی است.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان همدان با تأکید بر اینکه شفافیت مالی یکی از رویکردهای جدی سازمان اوقاف است گفت: هر فردی که درباره عملکرد موقوفات پرسش یا شبهه‌ای داشته باشد می‌تواند موضوع را مطرح کند و ما آماده پاسخگویی هستیم.

وی ادامه داد: علاوه بر نظارت‌های داخلی، مجموعه‌های حسابرسی نیز عملکرد سازمان اوقاف و موقوفات را به‌صورت مستمر بررسی می‌کنند.

زین العابدینی با اشاره به نقش اداره تحقیق گفت: این مجموعه دارای ماهیت شبه‌قضایی است و بر عملکرد متولیان، درآمدها و هزینه‌کرد موقوفات نظارت می‌کند.

وی افزود: عملکرد مالی موقوفات به‌صورت دقیق بررسی می‌شود و اگر هزینه‌ای برخلاف نیت واقف انجام شده باشد، مورد تأیید قرار نمی‌گیرد و مسئولان مربوطه موظف به پاسخگویی و جبران آن هستند.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان همدان تصریح کرد: در بحث تولیت نیز صلاحیت افراد بررسی می‌شود و اگر متولی برخلاف وقف‌نامه عمل کند ابتدا اخطار دریافت می‌کند و در صورت ادامه تخلف، امکان محدود شدن اختیارات یا عزل وی وجود دارد.

وقف پول و وقف‌های خانوادگی

زین العابدینی با اشاره به نگاه‌های جدید در حوزه وقف گفت: امروز وقف تنها به املاک و زمین محدود نمی‌شود و بر اساس دیدگاه‌های فقهی، هر مالی که دارای ارزش اقتصادی باشد می‌تواند در مسیر وقف قرار گیرد.

وی افزود: وقف پول نیز امکان‌پذیر است و همین موضوع زمینه مشارکت افراد بیشتری را در این سنت حسنه فراهم کرده است.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان همدان اظهار کرد: در گذشته بسیاری از واقفان دارای املاک و زمین‌های گسترده بودند اما امروز ممکن است یک فرد تنها بتواند مبلغ محدودی را وقف کند و همین مبالغ در قالب وقف‌های خانوادگی، فامیلی و گروهی می‌تواند به یک سرمایه اجتماعی بزرگ تبدیل شود.

زین العابدینی ادامه داد: ترویج وقف خانوادگی و جمعی از جمله راهکارهایی است که می‌تواند زمینه حضور گسترده‌تر مردم در عرصه وقف را فراهم کند.

وی با اشاره به روند وقف در کشور گفت: تعداد وقف‌ها کاهش پیدا نکرده بلکه روند آن رو به رشد بوده است اما اندازه و حجم موقوفات نسبت به گذشته کوچک‌تر شده است.

وی همچنین درباره برخی املاک وقفی که در جریان اصلاحات ارضی از وقفیت خارج شده‌اند، اظهار کرد: پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تصویب قانون ابطال اسناد فروش رقبات، آب و اراضی موقوفه، تلاش شد املاکی که بدون مجوز شرعی از وقفیت خارج شده بودند، به وضعیت اصلی خود بازگردند.

زین العابدینی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع یکی از املاک وقفی و اختلافات حقوقی موجود در مرکز همدان اشاره کرد و گفت: پرونده‌های مربوط به املاک وقفی دارای پیچیدگی‌های حقوقی و قضایی هستند و پیگیری‌های مختلفی برای حفظ حقوق موقوفات انجام شده است.

وی تأکید کرد: سازمان اوقاف خود را موظف به حفاظت از حقوق واقفان و اجرای دقیق نیت آن‌ها می‌داند و در کنار این وظیفه، پاسخگویی و شفافیت را نیز از مهم‌ترین راه‌های تقویت اعتماد عمومی به فرهنگ وقف می‌داند.