گزارش اختصاصی؛کشاورزی همدان, از تولید تا عبور از چالش آب

به گزارش خبرنگار دید روز، همزمان با هفته دولت، ۶۱ طرح بخش کشاورزی استان همدان با اعتباری حدود ۱۵ هزار و ۹۵۸ میلیارد ریال به بهره‌برداری رسید. این طرح‌ها در بخش‌های مختلف کشاورزی اجرا شده و بخشی از آنها مستقیماً به افزایش تولید و بخشی دیگر به ایجاد زیرساخت‌های مورد نیاز این بخش مربوط می‌شود.

اما اهمیت این آمار زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم همدان سالانه حدود ۴.۶ میلیون تن محصول کشاورزی تولید می‌کند و ارزش اقتصادی تولیدات این بخش بیش از ۱۵۰ همت برآورد شده است.

کشاورزی در واقع یکی از ستون‌های اصلی اقتصاد استان است و به همین دلیل هر سرمایه‌گذاری در این بخش می‌تواند اثر خود را فراتر از مزرعه و واحد تولیدی نشان دهد.

سرمایه‌گذاری به سمت ارزش افزوده می‌رود

یکی از نکات قابل توجه در روند جدید کشاورزی همدان، فاصله گرفتن تدریجی از نگاه صرفاً تولیدمحور و توجه بیشتر به زنجیره ارزش است.

سردخانه کبودرآهنگ که در هفته دولت با سرمایه‌گذاری ۲ هزار و ۲۰۰ میلیارد ریالی به بهره‌برداری رسید، نمونه‌ای از همین رویکرد است.

وجود چنین زیرساخت‌هایی به کشاورز امکان می‌دهد محصول خود را در زمان مناسب‌تری عرضه کند و از فشار فروش فوری در فصل برداشت فاصله بگیرد.

در همین مسیر، همدان با برخورداری از ۱۰۷ واحد سردخانه با ظرفیت حدود ۳۰۰ هزار تن و ۶۷ واحد در دست احداث، در حال افزایش ظرفیت نگهداری محصولات کشاورزی است؛ ظرفیتی که در صورت تکمیل طرح‌های در حال ساخت، مجموع توان سردخانه‌ای استان را به حدود ۶۰۰ هزار تن می‌رساند.

این موضوع برای محصولاتی مانند سیب‌زمینی اهمیت ویژه‌ای دارد، محصولی که همدان در تولید آن جایگاه نخست کشور را دارد و بخش قابل توجهی از اقتصاد کشاورزی استان به آن وابسته است.

در کنار سردخانه، توسعه صنایع فرآوری نیز یکی از حلقه‌های مفقوده زنجیره کشاورزی همدان است. سیر، سیب‌زمینی، گردو، انگور و بسیاری از محصولات دیگر استان، اگر تنها به صورت خام از استان خارج شوند، بخش مهمی از ارزش اقتصادی آنها در خارج از چرخه تولیدکننده باقی می‌ماند.

به همین دلیل، ایجاد صنایع تبدیلی و تکمیل زنجیره تولید تا بسته‌بندی و صادرات، می‌تواند مرحله بعدی توسعه کشاورزی همدان باشد.

آب: خط قرمز توسعه کشاورزی

با وجود ظرفیت بالای تولید، کشاورزی همدان با یک محدودیت جدی مواجه است؛ آب.

کاهش منابع آبی و ناترازی در حوزه آب، توسعه کشاورزی را به سمت تغییر الگوی تولید و افزایش بهره‌وری سوق داده است. در چنین شرایطی، توسعه گلخانه‌ها دیگر یک انتخاب جانبی نیست، بلکه به یکی از ضرورت‌های آینده کشاورزی استان تبدیل شده است.

معاون وزیر جهاد کشاورزی نیز در سفر به همدان بر همین موضوع تأکید کرد و توسعه کشت گلخانه‌ای را یکی از راهکارهای اصلی مقابله با ناترازی آب، زمین و انرژی دانست و خواستار همکاری بیشتر برای توسعه شهرک‌های کشاورزی در استان شد.

همدان در سال‌های اخیر در توسعه آبیاری نوین نیز گام‌های مهمی برداشته است. بر اساس آمار اعلام‌شده، حدود ۱۹۸ هزار هکتار از اراضی استان آبی است و بخش قابل توجهی از این اراضی به سامانه‌های نوین آبیاری مجهز شده‌اند.

با این حال، مسئله آب همچنان تعیین‌کننده‌ترین عامل در آینده کشاورزی استان است. توسعه سطح زیرکشت بدون توجه به منابع آبی نمی‌تواند راهبرد پایداری برای همدان باشد و مسیر آینده باید بیشتر بر افزایش تولید از هر مترمکعب آب استوار شود.

از سیب‌زمینی و سیر تا بازارهای جدید

همدان در کنار تولید محصولات استراتژیک، مجموعه‌ای از محصولات با قابلیت صادراتی و برندشدن دارد.

سیر همدان، سیب‌زمینی، گردو و انگور از جمله محصولاتی هستند که ظرفیت ایجاد ارزش افزوده بیشتری دارند. در حوزه سیر و سیب‌زمینی، ایجاد صنایع فرآوری می‌تواند بازارهای جدیدی برای تولیدکنندگان ایجاد کند و وابستگی اقتصاد کشاورزی به فروش محصول خام را کاهش دهد.

در این میان، پیوند کشاورزی با گردشگری نیز می‌تواند یک ظرفیت کمتر دیده‌شده باشد. جشنواره‌های سیر و گردو، گردشگری کشاورزی و معرفی فرآیند تولید محصولات بومی می‌تواند بخشی از اقتصاد روستایی را فعال کند و محصول کشاورزی را از یک کالای صرفاً مصرفی به یک برند گردشگری تبدیل کند.

از سوی دیگر، توسعه صنایع تبدیلی می‌تواند زمینه اشتغال جوانان را نیز فراهم کند. اشتغالی که دیگر فقط در فصل کاشت و برداشت متمرکز نیست و در حوزه‌های بسته‌بندی، فرآوری، حمل‌ونقل، بازاریابی و صادرات نیز ادامه پیدا می‌کند.

این همان نقطه‌ای است که کشاورزی می‌تواند از یک فعالیت تولیدی به یک زنجیره اقتصادی کامل تبدیل شود.

هفته دولت: یک ایستگاه، نه پایان مسیر

۶۱ طرح کشاورزی با سرمایه‌گذاری نزدیک به ۱۶ هزار میلیارد ریال، تنها بخشی از مسیر توسعه کشاورزی همدان است. در سطح کشور نیز همزمان با هفته دولت هزار و ۹۲۵ پروژه بخش کشاورزی به بهره‌برداری رسید که ۸۷۹ پروژه آن در حوزه آب و خاک بود؛ موضوعی که نشان می‌دهد مدیریت منابع آب به یکی از محورهای اصلی سیاست‌های جدید کشاورزی تبدیل شده است.

در همدان نیز مسیر آینده روشن است: حفظ تولید، کاهش مصرف آب، توسعه گلخانه‌ها، تکمیل زنجیره ارزش، افزایش ظرفیت صنایع تبدیلی و حرکت از فروش خام به سمت فرآوری و صادرات.

کشاورزی استان ظرفیت بزرگی در اختیار دارد، اما حفظ این ظرفیت نیازمند تغییر در شیوه تولید و سرمایه‌گذاری است. اگر آب کمتر مصرف شود، محصول ارزش بیشتری پیدا کند و سهم تولیدکننده از بازار افزایش یابد، آن زمان می‌توان از یک تحول واقعی در کشاورزی همدان سخن گفت.

هفته دولت امسال با افتتاح ۶۱ طرح، بخشی از این مسیر را به نمایش گذاشت؛ اما آزمون اصلی از روز بعد از افتتاح‌ها آغاز می‌شود؛ جایی که باید دید این سرمایه‌گذاری‌ها تا چه اندازه به افزایش بهره‌وری، درآمد کشاورزان، اشتغال پایدار و تقویت اقتصاد روستایی منجر خواهد شد.